Veel organisaties hebben inmiddels een AI-plan op tafel. Een lijst van use cases, een investeringskader, een governancestructuur. Het oogt strategisch en wordt zo ook genoemd. Bij nader inzien is het een operationeel plan dat een strategisch frame ontbeert.
Een strategie verschilt op één punt fundamenteel van een plan. Een strategie maakt keuzes inzichtelijk die anders impliciet zouden blijven. Een plan beschrijft wat wordt uitgevoerd, een strategie beschrijft waarom precies dit en niet iets anders. Het is dat tweede waar boards zich vaak ongemakkelijk bij voelen, omdat een echte keuze altijd iets goeds buitensluit.
Drie vragen die een AI-strategie moet kunnen beantwoorden
Wat is onze bron van duurzaam voordeel met AI? De vraag draait om de plek waar de organisatie structureel beter wordt dan wie haar probeert te kopiëren, niet om de keuze van modellen. Dat voordeel kan zitten in data, distributie, klantrelatie, expertise, of in een combinatie die past bij de organisatie. Zonder dit anker is elke investering even verdedigbaar als de volgende, wat in de praktijk betekent: geen enkele investering wordt verdedigd.
Welke initiatieven krijgen voorrang en welke worden bewust uitgesteld of geschrapt? Een AI-strategie die niets afserveert is een wensenlijst. Het schrappen is voor veel boards het moeilijkste onderdeel omdat het impliceert dat een eerdere belofte teruggetrokken wordt. Toch zit hier de kern.
Op welke termijn meten we succes? Vier kwartalen is voor de meeste AI-initiatieven te kort om een betekenisvolle uitspraak te doen. Zeven jaar is te lang om bestuurlijk te dragen. De zone daartussen, twee tot drie jaar, vraagt om tussenmijlpalen die nu al gedefinieerd kunnen worden.
Het verschil in conversatie
Een board dat over een AI-plan vergadert, bespreekt voortgang en risico’s. Een board dat over een AI-strategie vergadert, bespreekt eerst de eigen aannames over waar de markt heen gaat, vervolgens de keuzes, en pas daarna de uitvoering. Die volgorde leidt tot fundamenteel andere besluiten, ook al staan dezelfde mensen aan de vergadertafel.
Een AI-strategie die niets afserveert is geen strategie, het is een wensenlijst met een ander lettertype.
Wanneer een plan voldoet
Niet elke organisatie heeft een AI-strategie nodig. Bedrijven in stabiele markten met duidelijke randvoorwaarden komen ver met een goed plan. De vraag is in welke categorie de eigen organisatie zit. Wie aanvoelt dat AI de spelregels in zijn sector aan het herschrijven is, heeft een strategie nodig. De rest doet er goed aan dat eerlijk te benoemen en niet te verwarren met wat ze al hebben.